Aan de Limburgse kant van de natuurgronden van zinkfabriek Nyrstar in Budel-Dorplein, ligt een grotendeels uit heide, bossen en graslanden bestaand gebied, dat in 2012 aan Ark en Natuurmonumenten is overgedragen. Het betreft de Loozerheide".
Loozerheide met pijpenstrootje, elzen en populieren in oktober 2012
Het was een gebied waar ik toen nog nooit was geweest, omdat het grootste deel vanwege "de Zink" (Nyrstar) namelijk verboden terrein was. Eindelijk kon ik dat na ruim 60 jaar eens gaan bezoeken. Wat ik er toen zag, was niet echt iets waar je blij van werd; er waren talloze afwateringsslootjes, het was er kurkdroog en je zag er vooral massaal groeiend pijpenstrootje, hier en daar wat boompjes en een populieren- en elzenbos. Ook waren er bij de defensiedijk enkele akkertjes waar mais op werd verbouwd en een veldje waar met name het Jacobskruiskruid op te vinden was. En dat was het zo'n beetje......
Loozerheide grotendeels met pijpenstrootje begroeid. foto van februari 2013
populieren- en elzenbos in februari 2013
Sindsdien is het gebied flink op de schop gegaan: alle elzen en populieren zijn gekapt, de talloze afwateringssloten zijn gedempt en een eertijds gedempte moerassige laagte en de voedselrijke bovenlaag van de enkele akkertjes zijn dusdanig afgegraven dat er een grote plas is ontstaan. Er is 25.000 m3 zand afgegraven en met een gedeelte van dat zand heeft men een uitkijkpunt gemaakt, die als vogeltelpost gebruikt kon worden. Sinds 2013 zorgen onder andere Maremmana runderen en Exmoor ponys er door een jaarrond begrazing voor dat het één grote open vlakte blijft.
In november 2014 is het natuurherstel-project afgesloten en sindsdien laat men er de natuur zijn gang gaan. In 2017 is het gebied overgedragen aan Natuurmonumenten.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Het gebied zou (zo werd voorspeld) in de toekomst nog spectaculairder worden. De verwachtingen waren, zoals je ook op de poster ziet, in 2013 torenhoog. Ik las toen op de site van Arkrewilding.nl: "door vernatting en begrazing ontstaat een grote variatie in hoge en lage begroeiingen en ontstaat een afwisseling van kletsnat en gortdroog grasland. De Loozerheide is nu al een bijzonder soortenrijk gebied. In de toekomst zal het gebied nog spectaculairder worden. De Loozerheide is vrij toegankelijk. Hou wel minimaal 25 meter afstand tot de runderen en paarden in het gebied. Struinen kan, maar zorg er voor dat je niet wegzakt in het veen". Om eerlijk te zijn heb ik van dit geschetste toekomstbeeld nog niet veel gezien.....................
In de post :"Grazers op de Loozerheide" van juni 2014 heb ik ook nog iets verteld over de geschiedenis van de Loozerheide en over de runderen die er toen graasden.
situatie in september 2020
De laatste keer dat ik er was, is al weer bijna 6 jaar geleden, namelijk in september 2020. Hoewel de verwachting was, dat er door de begrazing een toename van de biodiversiteit en kruidenrijke planten zou komen, was daar toen nog weinig van te merken. Voor de vegetatie de kans krijgt om verder te groeien, wordt die namelijk weggevreten door de runderen. Wat toen wel al erg opviel waren de fraaie vergezichten. Iets wat je in mijn omgeving niet veel ziet.
Er van uitgaande dat er sindsdien wel het een en ander zou zijn veranderend, besloot ik dat het weer eens tijd werd om er naar toe te gaan om te kijken hoe het er nu in 2026 uit zou zien.
Dat gebeurde op 26 april op een warme en vooral winderige middag. Ik vond het gebied nog steeds allesbehalve spectaculair; het was er heel erg droog, er was weinig (geen) variatie van planten in het veld en rond en in het water en weinig activiteit van insecten en andere dieren. De enige vogels die ik zag, waren grauwe ganzen, die snel het water opzochten toen ze mij opmerkten.......
Ik moet daar wel bij opmerken dat het waarschijnlijk ook geen ideaal tijdstip was toen ik het gebied heb bezocht en dat ik uiteraard niet het hele 200 ha. grote gebied heb verkend. Met name aan de zuidkant, het nattere gedeelte langs de Kempenweg, ben ik niet geweest.
hoewel minder, is een groot gedeelte aan de zuidkant toch nog steeds begroeid met pijpenstrootje.
Wat betreft verjonging en variatie van gewassen in het door mij bezochte deel, was door de jaarrond begrazing nog steeds niets opvallends te zien. De oevers zijn kaal en de runderen en paarden geven door hun gegraas de natuur niet echt de kans om echt voluit tot groei en bloei te komen; ze laten het pijpenstrootje en de pitrus met rust en zijn vooral op zoek naar het jonge malse en sappige groen dat net de kop op steekt. En geef ze eens ongelijk...................................
Al sinds februari 2013 wordt het gebied begraasd door Maremmana runderen en Exmoor pony's. Nadat in november 2014 het natuurherstelprogramma was afgesloten, zijn er nog een Maronesa stier en enkele Limia koeien bij gekomen. Ik schat dat het nu om en nabij 15 runderen zijn.
een niet meer raszuivere Maremmana koe
Raszuivere dieren zag ik niet. Het zijn kruisingen van Limia's met Maremmana, Maremmana met Maronesa en Limia's met Maronesa runderen. Het viel me op dat ze vooral rond de grote plas grazen. Ook de Exmoors liepen daar.
afgeknabbelde struiken, voornamelijk zwarte els
nagenoeg geen vegetatie in en langs het water
Exmoor pony's
Paarden hebben een ander graasgedrag dan runderen. Een koe graast door haar lange, ruwe tong om een pluk gras te slaan en deze met haar ondertanden af te snijden. Een paard knabbelt het gras en kruiden waar de runderen niet bij kunnen kort af en doet zich als er niks anders meer is, tegoed aan boombast en de jonge struikjes. Dat is hier en daar ook goed merkbaar.
lupineveld in april 2026
Het "groen" dat vooral opvalt is pitrus en opvallend veel lupinen. Deze vlinderbloemige is ooit gezaaid door een boer die er in een ver verleden enkele perceeltjes had gepacht en heeft getracht daarmee de bodem te verbeteren en te bemesten. In de loop der jaren heeft deze soort zich kunnen vermeerderen en is verwilderd. Hoewel het vaste planten zijn, hebben ze geen lang leven beschoren, maar ze zaaien zich gemakkelijk uit en hebben ze zich hier dan ook ongebreideld kunnen verspreiden.
lupineveld in mei 2014
Bij mijn bezoek medio mei 2014 stonden ze volop in bloei. En ik moet bekennen dat ik het een prachtig gezicht vond. En ook nu nog zijn er dus plekken waar je ze aantreft. Ze staan nu in eind april op het punt om tot bloei te komen. Over enige tijd zal het er dan ook ongetwijfeld mooi paars kleuren.
De lupine is vooral bekend als zogenoemde “stikstofbinder”. Vlinderbloemigen hebben de bijzondere eigenschap dat ze met hulp van speciale bacteriën in hun wortelknolletjes stikstof uit de lucht opnemen. Daardoor maakt de plant de bodem gezonder. De runderen en Exmoors ponys die er jaarrond grazen, laten deze plant echter met rust, want hoewel die rijk is aan eiwit, vezels en mineralen, is het ook van nature een vrij bittere plant is en de zaden zijn bovendien giftig (ze bevatten alkaloïden).
