Allemaal beestjes #34: de huismus

Vogelbescherming Nederland organiseert de Nationale Tuinvogeltelling al vanaf 2003. Dankzij de Tuinvogeltelling komen we er achter hoe vogels in de winter onze tuinen gebruiken. 

Door vogels te tellen, worden we er ons ook beter van bewust dat het steeds slechter gaat, want waar hoor je tegenwoordig bijvoorbeeld nog het vrolijke en vaak luidruchtige gekwetter van groepjes  huismussen?  Door die informatie gaan we misschien bewuster naar onze omgeving kijken en kunnen de vogels mogelijk beter geholpen en beschermd worden. 

 bron: vogelbescherming.nl/tuinvogeltelling.

Dit jaar heeft er een opvallende verschuiving plaatsgevonden. Hoewel de huismus in januari van dit jaar (2026) in enkele provincies (waaronder Limburg) nog het meest werd waargenomen, is die landelijk namelijk voor het eerst in 23 jaar van de eerste plaats gestoten. Door de koolmees welteverstaan.

 

huismus mannetje

De achteruitgang laat zien dat er iets mis is in onze omgeving voor de HUISMUS (Passer domesticus). Zo is er in bijvoorbeeld Amsterdam een afname geconstateerd van 90% en worden daar inmiddels meer halsband-parkieten waargenomen dan huismussen!!!!! 

De soort staat steeds meer onder druk door verstedelijking. Minder nestgelegenheid door isolatie en renovaties, versteende tuinen (minder groen, hagen en rommelhoekjes, dus minder schuilplekken) en minder voedselaanbod (minder insecten voor jongen, zaden) zorgen voor problemen. En ongetwijfeld zal het gebruik van bestrijdingsmiddelen ook van invloed zijn op die achteruitgang.

huismus vrouwtje

Ik heb het eens opgezocht en het schijnt dat al sinds 1984 de populatie huismussen is afgenomen en dat het aantal in de afgelopen decennia zelfs is gehalveerd. In sommige provincies, zoals Zuid-Holland, is de huismus zelfs helemaal uit de top 10 verdwenen. Het blijft wel nog steeds een van onze talrijkste broedvogels, maar we zijn gewaarschuwd............

Het is niet alleen jammer voor de huismus, maar ook voor ons, want huismussen geven ons veel plezier. Hoe leuk is het bijvoorbeeld om ze te horen "bakkeleien" tegen elkaar of te zien badderen. Ze zijn er dol op. Dat doen ze in water (bijvoorbeeld in een platte waterschaal), maar ook in zand. Door te "ont-tegelen" doe je ze er ongetwijfeld een groot plezier mee. 

mannetje met jongen

De mannetjes zoeken al vanaf januari geschikte nestgelegenheid en richten dat slordig met droog gras enigszins in. Dat is meestal met een aantal nestplekken vlak bij elkaar. Een mannetje dat zijn nestbouw begonnen is, is herkenbaar aan een zwart verkleurde snavel. Het heeft een grijs petje met roodbruine zijden, grijze wangen, grijs onderlichaam en brede witte vleugelstrepen. Het schijnt dat dominante mannetjes overigens meer zwart op de borst hebben dan mannetjes lager in de rangorde. 

vrouwtje

Het vrouwtje kenmerkt zich door tamelijk eenvormig lichtbruin kleed, heeft een opvallende wenkbrauwstreep achter het oog. Het mannetje heeft een donkergrijze kegelvormige snavel, bij het vrouwtje is de snavel lichter en geliger van kleur. Ze heeft korte leverkleurige pootjes.

jonge huismus

Nadat het vrouwtje een keuze heeft gemaakt voor een mannetje, bouwen ze samen het nest verder af. Het slordige nest wordt vooral gemaakt onder dakpannen, in gaten en kieren van gebouwen en in mussenkasten en bestaat uit takjes, stro, veertjes en (honden)haren. In de periode eind maart tot in augustus zijn er twee tot drie legsels met gemiddeld 4-6 eieren, maar het kunnen er maximaal ook 9 zijn. Ze broeden in een los kolonieverband. 

Na ongeveer 12 dagen broeden komen de eieren uit. De jongen zijn nog naakt en blind en wegen niet meer dan 3 gram. En dan gaat het snel, want ze blijven slechts zo'n 17 dagen op het nest. Nadat ze uitgevlogen zijn, worden ze nog 1-2 weken gevoerd door beide ouders. Ze zijn in staat voor hun eigen voedsel te zorgen zodra de snavels hard genoeg zijn om zaden mee te pellen.