Weert en omgeving

Introductie Natuur in Weert en omgeving.
Op onderstaande tabel zie je een overzicht van de door mij bezochte natuurgebieden. Deze kun je aanklikken.
Woorden in de berichten die rood gekleurd zijn, verwijzen naar een onderwerp. Als je daar op klikt kom je in dat bericht terecht. Door links bovenaan het scherm op het pijltje te klikken, ga je weer terug naar het vorige bericht.

"De huidige gemeente Weert en omgeving was in oude tijden voor ¾ omringd door woeste gronden, plassen en moerasgebieden. Het "eiland van Weert" kon toen ook alleen maar bereikt worden via hoger gelegen zandruggen (een overblijfsel uit de ijstijd), die in de moerassige gebieden lagen." (Bron: Stan Smeets, in "Andermaal Altweert").
Volledige tekst >>

Select language

Volgers

COPYRIGHT..

Deze posts zijn auteursrechtelijk beschermd. Overname van de inhoud van deze rapportage, hetzij integraal, gedeeltelijk of parafraserend, ongeacht het analoge of digitale medium waarin, ongeacht het doel en ongeacht de aanvrager, is niet toegestaan zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de beheerder.

Posts tonen met het label reuzenchampignon. Alle posts tonen
Posts tonen met het label reuzenchampignon. Alle posts tonen

zaterdag 21 november 2026

Herfst 2026.......Paddenstoelentijd deel 3: Van alles wat

Zoals het er nu uit ziet, wordt dit de laatste post van dit jaar over paddenstoelen. Het zijn er inmiddels ruim 80. Goed voor 8 boekwerkjes van 100 pagina's. Het was dit jaar een korte periode en het wordt bovendien moeilijker om soorten te plaatsen waar ik nog niet over heb geschreven. Toch is het weer gelukt.
dwergcollybia
Het was even zoeken wat het is, maar hoewel ze wel wat mismaakt zijn, kwam ik uiteindelijk uit bij dwergcollybia’s. De DWERGCOLLYBIA (Collybia cirrata) is een kleine, witte schimmel uit de familie Tricholomataceae. Deze algemene paddenstoel heeft een unieke, parasitaire levenswijze: hij groeit namelijk in groepjes op de oude, zwart geworden gemummificeerde resten van andere plaatjeszwammen, zoals zwavelkopjes, russula's en melkzwammen. 
dwergcollybia
Dat ze mismaakt zijn, is meestal het gevolg van hun parasitaire manier van groeien. Omdat ze zich namelijk door de taaie, rottende resten van een grotere paddenstoel heen moeten worstelen om naar boven te komen, raakt de steel of de hoed vaak vervormd, asymmetrisch of vergroeid met het substraat.
dwergcollybia
Belangrijkste kenmerken:
• Het hoedje is erg klein, gewelfd tot vlak en witachtig van kleur. De hoedrand begint naar binnen gerold of gebogen, maar wordt recht naarmate deze ouder wordt. Het hoedoppervlak varieert van droog tot vochtig, glad tot bedekt met fijne witachtige haren en is meestal gelijk met doorschijnende radiale groeven aan de rand. Het is subhygrofaan (verandert enigszins van kleur afhankelijk van de hydratatie), wordt grijs-oranje als het waterig of oud is, en is meestal wit met een zeer vage roze blos als het vers is.
• De lamellen aan de onderzijde zijn eveneens wit tot crème of grijs en breed aangehecht. De steel is dun.
• De vruchtlichamen verschijnen in de herfst, hoofdzakelijk van augustus tot november.
• Ze zijn te vinden op voedselarm zand en leem waar de gastheer-paddenstoelen vergaan.
okerknolcollybia
De dwergcollybia lijkt sterk op een aantal nauw verwante soorten binnen hetzelfde geslacht die op soortgelijke wijze op oude paddenstoelen groeien, zoals de Okerknolcollybia (Collybia cookei) . Het grote verschil is dat de dwergcollybia geen knolletje (sclerotium) aan de basis van de steel heeft, terwijl de andere soort dat wel heeft.
sneeuwwitte mycena
Omdat  het definitief op naam brengen van kleine witte paddenstoelen (zoals binnen de geslachten Mycena of Hemimycena) op basis van een foto lastig is, is vaak microscopisch onderzoek vereist. Over mycena's heb ik eerder al iets geschreven. Dat kun je HIER nalezen. Deze afgebeelde paddenstoeltjes staan daar echter niet bij. Dit is nagenoeg zeker de SNEEUWWITTE MYCENA (Hemimycena lactea). Het paddenstoeltje wordt ook wel melkwit porseleinzwammetje of witte melksteelmycena genoemd. 
sneeuwwitte mycena
Zoals je ziet zijn het kleine, tere, spierwitte paddenstoeltjes met een klokvormige of kegelvormige hoedje met een slank, wit en breekbaar steeltje. Ze groeien vaak in groepjes op dood hout (zoals rottende takken of stronken) of tussen mos en strooisel in de herfst.

Ook hier ligt verwarring weer op de loer, namelijk met de Witte melksteelmycena. Het belangrijkste verschil is dat de laatste “melkt” (wit sap afscheidt bij beschadiging) en in de strooisellaag van loofbossen (zoals onder eik of beuk), op humusrijke grond groeit.
gerande korstkogelzwam
De foto toont nagenoeg zeker een GERANDE KORSTKOGELZWAM (Biscogniauxia marginata). Op het eerste oog geen opzienbarende, maar in Nederland wél bijzondere zwam. Volgens de NDFF Verspreidingsatlas geldt deze soort in Nederland namelijk als zeer zeldzaam. 
verspreidingsatlas
Mogelijk dat deze zakjeszwam vaker voorkomt, maar gezien het formaat en het onopvallend voorkomen op dood liggend hout, wel logisch dat deze niet vaak wordt waargenomen. Voor een sluitende wetenschappelijke bevestiging is microscopisch onderzoek van de sporen nodig. 

Zakjeszwammen ook wel Ascomyceten genoemd, vormen een grote groep met meer dan 64.000 beschreven soorten. Ze danken de naam zakjeszwammen aan de sporenzakjes, de karakteristieke voortplantingsstructuren die alleen microscopisch waarneembaar zijn. Deze foto’s zijn ook geregistreerd op Waarneming.nl als een veldwaarneming bij de IJzeren Man in Weert. Daar werden ze echter niet als zodanig herkend. Vandaar dat ik zelf op zoek moest naar de naam. 
gerande korstkogelzwam
Op grond van een aantal kenmerken kwam ik uit bij deze soort. Deze kenmerken en herkenning zijn:
• Vruchtlichamen. De zwam vormt kleine, ronde tot ovale, kom- of schotelvormige vruchtlichamen met een opstaande, vaak wat lichtere of scherp afgetekende rand.  
• Kleur en structuur. De binnenkant van de schijfjes is zwart tot donkergrijs en voelt hard aan, in tegenstelling tot zachte trilzwammen. 
• Groeiwijze. Ze breken door de schors van dode, vaak nog staande of hangende takken van loofbomen heen.
knolletjesplooivlies
Ook deze zwam zorgde voor wat onduidelijkheid. De paddenstoel op de foto is een KNOLLETJESPLOOIVLIES SL. (Leucogyrophana mollusca). De soort is zeldzaam in Nederland en in België zelfs zéér zeldzaam. Binnen het geslacht Leucogyrophana lijken drie soorten uiterlijk zo sterk op elkaar dat ze zonder microscoop niet met volledige zekerheid te scheiden zijn. In databanken worden ze daarom vaak samengevoegd als Knolletjesplooivlies s.l. (sensu lato), wat ook de weke aderzwam (L. romellii) en het grillig plooivlies (L. sororia) omvat. Zie ook de foto’s : Loe Giesen 
knolletjesplooivlies
De zwam wordt regelmatig verward met de Dakloze huiszwam (Serpula himantioides). Dat overkwam ons ook en op Waarneming.nl werd ie zelfs ook als zodanig aangemerkt. We werden echter door een korstzwam-expert op deze soort geattendeerd. De Dakloze huiszwam groeit namelijk meestal geheel plat tegen het hout aan (resupinaat) en is vooral aan de ónder- of zijkant van dode, liggende naaldhoutstammen te vinden. Het vruchtlichaam vormt ook geen uitstekende hoedjes en heeft een doffere mosterdgele tot roestbruine, netvormig geplooide laag met een brede, platte witte wollige rand in plaats van het heldere oranje van de Knolletjesplooivlies.
knolletjesplooivlies
Belangrijkste kenmerken en determinatie: 
• Uiterlijk. De zwam vormt zachtvlezige, korstvormige vruchtlichamen met een karakteristieke wollige witte rand en een geeloranje tot oranjebruin, onregelmatig geplooid midden. Op verticale ondergronden vormt de soort vaak kleine, schijnhoedachtige randjes, zoals duidelijk zichtbaar is. 
• Groeiplaats. Het knolletjesplooivlies is een saprofyt die vooral voorkomt op dood, rottend naaldhout (zoals den en spar) op voedselarme zandgronden, en in mindere mate op loofhout. 
rhododendronknopvreter
Ook de kleine zwammetjes die je hier ziet, worden niet vaak gevonden. Je ziet hier de bloemknop van een Rododendron die is aangetast door de RHODODENDRONKNOPVRETER (Seifertia azaleae). Die naam is heel terecht gekozen, want het is een schimmel die knopsterfte van de Rododendron veroorzaakt. De aangetaste bloemknop wordt bruin tot zwart, sterf af en droogt uit. 
rhododendronknopvreter
Op de afgestorven knoppen ontstaan vervolgens talrijke rechtopstaande, zwarte "structuren" , die met het blote oog op kleine knopspeldjes of zwarte haartjes lijken. De schimmel infecteert vooral de bloemknoppen, maar ook aantasting van bladknoppen, jonge twijgen en bloemstelen is gemeld.
De schimmel komt naar binnen via wondjes die zijn gemaakt door de  Rhododendroncicade (Graphocephala fennahi). Deze cicade voedt zich met plantensappen, maar de werkelijke schade ontstaat pas in de nazomer. Dan leggen de vrouwtjes hun eitjes namelijk in de bloemknoppen van Rododendrons, waarbij ze kleine wondjes achterlaten. Dit op zich zou geen groot probleem zijn, ware het niet dat deze beschadigingen de perfecte ingang vormen voor een andere invasieve exoot: de Rhododendronknopvreter.

De Rhododendroncicade is een opvallende verschijning. Met zijn felgroene lichaam en rood gestreepte vleugels lijkt hij eerder een exotische schoonheid dan een plaag-insect. Toch heeft hij sinds zijn introductie in Europa, rond 1930, een spoor van schade achtergelaten. Oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika, is hij met plantmateriaal meegelift naar Europa en heeft zich hier probleemloos gevestigd. Omdat de cicade (en ook de schimmel) exoten zijn, missen ze hier in Europa natuurlijke vijanden die hun aantal onder controle houden.
reuzenchampignon
De algemeen voorkomende REUZENCHAMPIGNON (Agaricus augustus) is, zoals de naam aangeeft, een relatief grote paddenstoel. Die je op de foto ziet is nog niet  helemaal "klaar"....
• Zoals je kunt zien, is de hoed aanvankelijk eivormig, maar hij groeit uiteindelijk uit tot breed gewelfd en vervolgens plat, met een diameter tot maximaal 22 centimeter. Het witte tot geelbruine oppervlak is bedekt met een droge waslaag met kastanjebruine vezelige schubben.
• De vrijstaande lamellen zijn aanvankelijk wit en bedekt met, een wit velum met donkergekleurde wratten, dat aan de steel en de rand van de hoed is bevestigd (velum partiale). Na rijping verdwijnt het velum, worden de lamellen roze en uiteindelijk donkerbruin. Het restant van het velum vormt een grote, witte brede en afhangende ring op de steel.
• De witte, knotsvormige steel is tien tot twintig centimeter hoog en heeft een doorsnede van twee tot vier centimeter. De steel steekt meestal diep in de bodem en is soms gedeeltelijk hol. De witte steel is van de ring tot aan de basis vlokkig geschubd. Deze schubben kleuren na verloop van tijd bruin.
 mollisia sp.
Tot slot laat ik nog wat "kleintjes" zien. Te beginnen met  deze kleine steelloze schijfzwammetjes van ca. 2 à 3 mm. doorsnee, die mollisia worden genoemd. Ze kunnen het hele jaar door verschijnen. 
Het is een beker- tot schotelvormige zakjeszwam, die voor komt in groepen van soms wel honderden tegelijkertijd. Hij leeft saprotroof  (van dood en organisch materiaal) op vermolmd hout, stronken en stammen van allerlei soorten loofbomen, zoals beuk, berken, eik, es en wilg. Bij uitzondering ook op naaldbomen.
 mollisia sp.
Waarschijnlijk is dit de veel voorkomende GEDRONGEN MOLLISIA (Mollisia cinerea). Maar dat is onzeker. In Europa komen namelijk ruim 50 soorten voor die zonder microscoop en eventueel chemisch onderzoek niet of nauwelijks gedetermineerd kunnen worden. Dat is hier niet gedaan. Vandaar de naam mollisia sp. of spec (species), of met andere woorden  een "onbekende mollisia".
kastanjestromakelkje
Een ander onopvallend kleintje is dit KASTANJESTROMAKELKJE (Rutstroemia echinophil). Het is een beker- tot schotelvormige zakjeszwam met een warmbruine tot roodbruine kleur. Jonge exemplaren zijn aanvankelijk min of meer bolvormig en kunnen oranjeachtig gekleurd zijn. Later worden ze kom- tot schotelvormig en uiteindelijk vrijwel vlak. De diameter is meestal slechts 2 tot 10 millimeter en hoewel het op de foto niet is te zien, heeft het een kort, dun steeltje. De soort kan ook in kleine groepen voorkomen, waarbij dus meerdere exemplaren uit één kastanjebolster groeien.
kastanjestromakelkje
Deze schimmel leeft saprotroof (van dood en organisch materiaal) en groeit vrijwel uitsluitend op oude, verterende bolsters van de tamme kastanje (Castanea sativa), vaak aan de binnenzijde of tussen de stekels. Je moet dus goed zoeken, of er bij toeval bij uitkomen. In Nederland is het een vrij zeldzame soort, die volgens de NDFF Verspreidingsatlas (gebaseerd op gevalideerde waarnemingen uit de periode 2004–2023), in de Rode-Lijstbeoordeling echter vermeld wordt in de categorie "Thans niet bedreigd" (TNB). Het paddenstoeltje is in oktober en november te vinden in loofbossen en parken op zand- en leemgronden waar tamme kastanjes staan.

Blogarchief